Karot Testi Nasıl Yapılır? Rapor, Sonuç ve Ücret Kalemleri (2026)

Betonun dayanımı sahadaki kalite kontrolüyle başlar; şüphe doğduğunda gerçek dayanım ancak karotla ölçülür.

İnşaat sahasında en gerilimli anlardan biri şudur: laboratuvardan gelen 28 günlük küp numune sonucu, projede yazan beton sınıfının altında çıkmıştır. Müteahhit “beton iyiydi, numune yanlış alınmış” der, yapı denetim “kayıt bu” der, yapı sahibi ne olacağını sorar.

Bu tartışmanın tek hakemi karot testidir. Çünkü küp numune, betonun santralden çıkarkenki hâlini ölçer; karot ise betonun yapıda, kalıbın içinde, gerçek kür koşullarında ulaştığı dayanımı ölçer. İkisi aynı şey değildir ve karışık olarak birbirinin yerine kullanılamaz.

Bu yazıda karotun ne olduğunu, hangi durumlarda gerektiğini, doğru uygulamanın kurallarını, sonucun nasıl okunduğunu ve düşük çıkarsa ne yapılacağını anlatıyoruz.

Karot raporunda ne yazar? · Ücret hangi kalemlerden oluşur? · Sonuç düşük çıkarsa ne olur?

1. Karot testi nedir

Karot, sertleşmiş betonarme bir elemandan elmas uçlu silindirik matkapla kesilerek çıkarılan silindir numunedir. Laboratuvarda uçları düzeltilir, ölçülür, kondisyonlanır ve preste kırılarak basınç dayanımı bulunur.

Ölçülen değer, projedeki karakteristik dayanım değil, yerindeki dayanımdır. Standartlar bu ayrımı ciddiye alır: küp veya silindir numunenin dayanımı laboratuvar kürü altındaki potansiyeli, karot ise elemanın sahadaki gerçekliğini gösterir. Yapıdaki kür koşulları, sıkıştırma kalitesi ve döküm yönü sonucu doğrudan etkiler.

Türkiye’de eski TS 10465 standardı 2010’da yürürlükten kaldırıldı. Bugün geçerli çerçeve şudur:

2. Hangi durumlarda karot alınır

Beş temel senaryo var ve her birinde amaç farklıdır:

1. Küp numune sonucu düşük çıktığında

En sık karşılaşılan durum. 28 günlük standart numunenin dayanımı beton sınıfını sağlamadığında, gerçekten yapıdaki betonun da yetersiz olup olmadığı karotla araştırılır. Numune alma, saklama veya kür hatası varsa karot bunu ortaya çıkarır.

2. Beton dökümü veya yerleştirme kalitesinden şüphe duyulduğunda

Vibratör yetersizliği, aşırı su katılması, soğuk derz, ayrışma. Görsel bulgular varsa dayanım doğrudan ölçülür.

3. Mevcut binanın deprem performansı değerlendirilirken

TBDY 2018 Bölüm 15 kapsamındaki değerlendirmede betonun gerçek dayanımı zorunlu girdidir. Bu konuyu kolon yeterliliği ve performans analizi yazımızda ayrıntılı ele aldık.

4. Güçlendirme veya kat ilavesi projesi hazırlanırken

Mevcut kapasiteyi bilmeden takviye tasarlanamaz. Güçlendirme maliyeti de doğrudan bu sonuca bağlıdır.

5. Deprem veya yangın sonrası hasar tespitinde

Yüksek sıcaklığa maruz kalmış veya çatlamış elemanlarda kalan dayanımın belirlenmesi için.

3. Nasıl yapılır — adım adım

Adım 1 — Planlama ve donatı taraması

Alınacak noktalar statik projeye bakılarak belirlenir. Her noktada pasometre (donatı tarayıcı) ile donatı konumu tespit edilir. Amaç, karotun donatıyı kesmeden çıkmasıdır.

Adım 2 — Numune alımı

Su soğutmalı elmas uçlu karot makinesi elemana sabitlenir ve numune kesilir. Kesim sırasında makinenin oynamaması gerekir; titreşen bir kesim numunenin yan yüzeyini bozar ve sonucu düşürür.

Adım 3 — İşaretleme ve nakil

Her numune alındığı eleman, kat ve doğrultu bilgisiyle etiketlenir. Etiketsiz karot, hangi kolondan geldiği bilinmediği için raporda kullanılamaz.

Adım 4 — Laboratuvarda hazırlık

Uçlar tıraşlanır veya başlık yapılır, boyutlar ve tolerans kontrolü yapılır, birim hacim kütlesi ölçülür ve numune kondisyonlanır. Kondisyon durumu sonucu değiştirir: doygun kuru yüzey durumundaki numuneler için düzeltme uygulanır.

Adım 5 — Basınç deneyi ve rapor

Preste kırılır, ham dayanım bulunur, geometri ve kondisyon düzeltmeleri uygulanır, TS EN 13791 kriterleriyle karşılaştırılır. Rapor Bakanlıkça izin belgeli bir laboratuvar tarafından düzenlenmelidir; aksi hâlde resmi süreçte geçerli değildir.

Karot Raporu Örneği: Elinize Ne Geçer, Neye Bakmalısınız?

Süreç üç aşamada ilerler: sahada numune alma (donatı taraması, kesim, etiketleme) → laboratuvar (uç hazırlığı, kondisyon, basınç deneyi) → değerlendirme (düzeltmeler ve TS EN 13791 kriteri). Sonunda izin belgeli laboratuvarın düzenlediği bir rapor teslim alırsınız. Aşağıdaki tablo, anonim bir karot raporunda bulunması gereken bölümleri gösterir:

Rapordaki en önemli satır tek tek MPa değerleri değil, değerlendirme kriteri ve sonucudur. Kriter yazmayan bir rapor, özellikle yapı denetim veya güçlendirme sürecinde sorun çıkarır.

Karot Testi Ücreti Hangi Kalemlerden Oluşur?

Teklifleri karşılaştırırken yalnızca “karot başı fiyata” değil, delik tamiri ve değerlendirmenin dahil olup olmadığına bakın. Performans analizi kapsamında karot, toplam bütçenin önemli bir kalemidir; oranları kolon yeterliliği ve performans analizi yazımızdaki maliyet tablosunda gösterdik.

4. Geometri kuralları: çap, boy, düzeltme

Karotun ölçüleri sonucu doğrudan etkiler ve standartlar bunu sıkı kurallara bağlar:

• Çap: Genelge 2021/7’ye göre asgari çap Ø ≥ 75 mm. Uygulamada 94–100 mm tercih edilir. Küçük çaplı karotta sonuç saçılması artar.
• Boy/çap oranı: Uçları tıraşlanmış karotun boy/çap oranı 2:1 veya 1:1 olmalıdır. 2:1 silindir eşdeğeri, 1:1 küp eşdeğeri sonuç verir.
• Dönüşüm: 1:1 oranındaki karotlar değerlendirilirken karot boy faktörü 0,82 ile 2:1’e dönüştürülür.
• Agrega: Çap, kullanılan maksimum agrega boyutuna göre yeterli olmalıdır; aksi hâlde numune betonu değil, tek bir agrega parçasını temsil eder.
• Yüzey toleransları: Yan yüzey sapması ve yükseklik toleransı standartta tanımlıdır; tolerans dışı numune deneye alınmaz.

5. Nereden alınır, nereden alınmaz

Karot yerinin seçimi iki şeyi birden gözetir: numunenin temsil edici olması ve elemanın zarar görmemesi.

Donatı kesilirse ne olur? İki sorun doğar. Birincisi, içinde donatı bulunan karotun basınç sonucu güvenilir değildir. İkincisi ve daha önemlisi, kesilen donatı elemanın kapasitesini kalıcı olarak düşürür. Bu yüzden pasometre taraması tercih değil, zorunluluktur.

6. Kaç adet karot alınır

Cevap, neden aldığınıza göre değişir. İki ayrı çerçeve vardır ve karıştırılmamalıdır:

A) Yeni yapıda uygunluk değerlendirmesi — TS EN 13791

Değerlendirme deney bölgesi üzerinden yapılır; bölge hacmi büyükse alt bölgelere ayrılır. Standart, bölgedeki beton hacmi 180 m³’ü aşıyorsa bölgenin 180 m³’ü aşmayacak parçalara ayrılmasını ister. Numune sayısı, seçilen alternatife ve karot çapına göre değişir; dolaylı deneylerle desteklenen yaklaşımda çok sayıda tarama ölçümüne karşılık az sayıda seçilmiş karot alınır.

B) Mevcut binanın değerlendirilmesi — TBDY 2018 Bölüm 15

Burada mantık farklıdır: amaç uygunluk değil, bilgi düzeyi. Orta bilgi düzeyinde her kattan en az iki adet olmak üzere binadan toplamda dokuz adetten az karot alınmaması esastır. Numune sayısı arttıkça bilgi düzeyi katsayısı yükselir ve malzeme kapasiteleri daha az düşürülerek hesaba girer.

7. Sonuç nasıl yorumlanır

En yaygın hata, karot sonucunu doğrudan projedeki beton sınıfıyla karşılaştırmaktır. Doğru değildir. Sıralama şöyledir:

1. Ham dayanım ölçülür — hiçbir düzeltme uygulanmamış değer.
2. Geometri düzeltmesi yapılır (1:1 karotlar için boy faktörü).
3. Kondisyon düzeltmesi yapılır (doygun kuru yüzey durumu için).
4. Elde edilen yerindeki dayanım, TS EN 13791 kriterleriyle karşılaştırılır.

Kriterler, yerindeki dayanımın standart numune karakteristik dayanımından bir miktar düşük çıkmasını normal kabul eder. Bunun için standartta bir ihtiyat payı tanımlıdır; C20/25 ve üzeri sınıflar için bu pay 4 MPa’dır, daha düşük sınıflarda kademeli olarak azalır. Az sayıda karotla yapılan değerlendirmede ise, karotların en düşüğünün belirli bir eşiği sağlaması aranır.

Pratik sonuç: C25 projede, karottan 25 MPa çıkmasını beklemek yanlıştır. Doğru soru “kaç çıktı” değil, “hangi kritere göre değerlendirildi ve sağladı mı” sorusudur. Rapor bu kriteri açıkça yazmıyorsa rapor eksiktir.

8. Sonuç düşük çıkarsa ne olur

Karot sonucu kriteri sağlamıyorsa süreç şöyle ilerler:

• Kapsam belirlenir. Sorun tek bir dökümle mi sınırlı, yoksa birden çok kata mı yayılmış? Ek tarama ve karotla sınır çizilir.
• Yapısal analiz yapılır. Gerçek dayanımla model kurulur; eleman kapasiteleri yeniden hesaplanır. Bazı durumlarda yapı, düşük dayanıma rağmen yeterli çıkabilir.
• Yetersizse güçlendirme projelendirilir. Kesit büyütme, perde ekleme, lifli polimer sargı gibi çözümler analiz sonucuna göre seçilir.
• Gerekiyorsa imalat kaldırılır. Yaygın ve ciddi yetersizlikte ilgili bölümün yıkılıp yeniden yapılması gündeme gelir.
• Sorumluluk süreci işler. Yapı denetim kuruluşu, müteahhit ve beton üreticisi arasındaki sorumluluk dağılımı ayrı bir konudur; şantiye şefliği sorumluluğu da bu tabloya girer.

Yeni yapı sürecindeyseniz, denetim ve vize aşamalarını temel ve su basman vizesi yazımızda; denetim yükümlülüğünü yapı denetimi zorunlu mu rehberimizde bulabilirsiniz. Denetim bedelini ise yapı denetim hizmet bedeli aracımızdan hesaplayabilirsiniz.

9. Karot deliği ve zarar

Karot alımı elemandan malzeme çıkarır; bu yüzden delikler yüksek dayanımlı, rötresiz tamir harcıyla doldurulur. Donatı kesilmemiş, uygun bölgeden alınmış ve düzgün tamir edilmiş bir karot deliği taşıyıcı sistemde kalıcı kayıp yaratmaz.

Buna karşılık üç durum gerçek zarar üretir: donatının kesilmesi, kolon uç bölgesinden numune alınması ve deliğin doldurulmadan bırakılması. Üçü de önlenebilir hatalardır — ve üçü de sahada sıkça görülür.

Karot çoğu zaman eksik kalmış bir numune kaydının sonucudur. Dökümde onay verilmezse neler olduğunu EBİS’te beton onaylanmazsa ne olur yazımızda adım adım anlattık.

Karot ve donatı tespitinde etriye aralığı ile çap kontrolünün önemini çiroz, etriye ve donatı rehberimizde anlattık.

10. Sık sorulan sorular

Karot testi nedir

Karot testi, sertleşmiş betonarme bir elemandan elmas uçlu silindirik matkapla numune kesilerek betonun yerindeki basınç dayanımının ölçülmesidir. Numune alma TS EN 12504-1’e, sonucun değerlendirilmesi TS EN 13791 standardına göre yapılır.

Karot çapı en az kaç mm olmalı

Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 2021/7 sayılı Genelgesine göre asgari karot çapı 75 mm’dir. Uygulamada 94-100 mm çap tercih edilir; küçük çaplı karotlarda sonuç saçılması artar.

Karotun boy çap oranı ne olmalı

Uçları tıraşlanmış karotun boy/çap oranı 2:1 veya 1:1 olmalıdır. 1:1 oranındaki karotlar değerlendirilirken karot boy faktörü 0,82 kullanılarak 2:1 eşdeğerine dönüştürülür.

Kaç adet karot alınmalı

Amaca göre değişir. Yeni yapıda uygunluk değerlendirmesinde TS EN 13791 deney bölgesi ve seçilen alternatife göre sayı belirlenir; 180 m³ü aşan bölgeler alt bölgelere ayrılır. Mevcut binanın TBDY 2018 Bölüm 15 kapsamında değerlendirilmesinde ise orta bilgi düzeyi için her kattan en az iki, binadan toplam en az dokuz karot esastır.

Karot sonucu projedeki beton sınıfının altında çıkarsa bina sağlam değil midir

Doğrudan böyle bir sonuç çıkmaz. Yerindeki dayanımın standart numune karakteristik dayanımından bir miktar düşük olması standartlarca normal kabul edilir ve bir ihtiyat payı tanımlıdır. Değerlendirme, ham sonuç üzerinden değil geometri ve kondisyon düzeltmeleri yapıldıktan sonra ilgili kriterle karşılaştırılarak yapılır.

Karot alınması binaya zarar verir mi

Donatı kesilmeden, uygun bölgeden alınan ve yüksek dayanımlı rötresiz tamir harcıyla doldurulan bir karot deliği taşıyıcı sistemde kalıcı kayıp yaratmaz. Zarar; donatının kesilmesi, kolon uç bölgesinden numune alınması veya deliğin doldurulmadan bırakılması hâlinde oluşur.

Karot yerine beton test çekici kullanılabilir mi

Beton test çekici ve ultrases dolaylı deneylerdir, tek başına dayanım tayini için yeterli değildir. Uygulamada çok sayıda dolaylı ölçüm yapılıp az sayıda seçilmiş noktadan karot alınması yöntemi benimsenir; dolaylı deneyler karot sonuçlarıyla ilişkilendirilir.

Karot raporu kim düzenler

Karot deneyi ve raporu, Bakanlıkça izin belgesi verilmiş yapı malzemesi laboratuvarları tarafından düzenlenmelidir. İzin belgesi olmayan bir kuruluşun raporu resmî süreçlerde geçerli sayılmaz.