Temel Vizesi ve Su Basman Vizesi Nedir? Ne Zaman Alınır, Neye Bakılır?

📘 Bu yazı Yapı Ruhsatı Süreci Rehberi serimizin bir parçasıdır. Sürecin tamamını sırayla görmek için rehberin tamamına bakabilirsiniz.

İnşaat başladı, kazı bitti, demirler bağlandı. Müteahhit “yarın beton döküyoruz” diyor. Tam bu noktada durmalısınız: temel vizesi alındı mı?

Beton bir kez döküldüğünde donatının doğru çapta, doğru aralıkta ve doğru pas payıyla yerleştirilip yerleştirilmediğini kimse kontrol edemez. Vize sisteminin bütün mantığı bu tek cümlede saklıdır: örtülen iş, örtülmeden önce denetlenir.

Bu rehberde toprak vizesinden su basman vizesine, oradan iskana kadar bütün zinciri; her vizede tam olarak neye bakıldığını, gerekli evrakları, süreleri ve vize alınmadan devam edilirse ne olduğunu mühendis gözüyle anlatıyoruz.

Vize nedir, neden zorunludur?

Yapı ruhsatı almanız inşaatı istediğiniz gibi yapabileceğiniz anlamına gelmez. Ruhsat sadece başlama iznidir. İnşaat süresince belirli aşamalarda iş durdurulur, yapı denetim kuruluşu ve belediye yapı kontrol birimi yerinde inceleme yapar ve tutanak düzenler. Bu ara denetimlere vize denir.

Vizelerin ortak özelliği şudur: hepsi bir sonraki imalat imalatı görünmez kılmadan önce yapılır. Donatı betonun içinde kayboluyor, temel toprakla örtülüyor, kot duvarla gizleniyor. Denetim penceresi dar ve geri dönüşü yok.

Toprak (kazı) vizesi nedir?

Kazı tamamlandığında, temel betonu dökülmeden önce alınır. Bu aşamada kontrol edilenler:

• Kazı kotu: Projede öngörülen derinliğe inilmiş mi?
• Zemin durumu: Zemin etüdü raporundaki tabaka yapısı sahada doğrulanıyor mu? Beklenmedik dolgu, su veya zayıf tabaka çıktıysa temel sistemi revize edilmelidir.
• Kazı güvenliği: Şev açısı, iksa gerekliliği, komşu yapılara mesafe.
• Grobeton: Temel altına serilen tesviye betonu kontrol edilir.

Zemin etüdüyle sahanın uyuşmadığı en çok bu aşamada anlaşılır. Zemin etüdü yazımızda bu raporun neden ciddiye alınması gerektiğini ayrıntılı anlattık.

Temel vizesi nedir, ne zaman alınır?

Temel vizesi, temel donatısı tamamen bağlandıktan sonra ve beton dökülmeden hemen önce alınır. Yapı denetim mühendisi sahaya gelir, projeyle sahayı karşılaştırır ve tutanak imzalar.

Temel vizesinde neye bakılır?

• Donatı çapı ve adedi: Projede Ø16 yazıyorsa sahada Ø14 olamaz. En sık rastlanan sapma budur.
• Donatı aralığı: Etriye ve hasır aralıklarının projeye uygunluğu.
• Pas payı: Donatının beton yüzeyine uzaklığı. Yetersiz pas payı, donatının birkaç yıl içinde paslanmasına ve taşıyıcılığın düşmesine yol açar. Plastik pas payı takozları yerinde mi, kontrol edilir.
• Bindirme (ek) boyları: Demirlerin üst üste bindiği mesafe yeterli mi?
• Kolon filizleri: Temelden yukarı çıkan kolon donatılarının yeri, çapı ve boyu.
• Ankraj ve kenetlenme boyları, temel kalınlığı ve boyutları.
• Malzeme belgeleri: Demirin menşei ve beton sınıfı (C25/30, C30/37 gibi) uygun mu?

En kritik nokta: Vize alınmadan beton dökülürse denetim imkânı tamamen kaybolur. Bu durumda yapı denetim kuruluşu tutanak tutar, iş durdurulur ve çoğu zaman karot alınması veya imalatın kırılması gündeme gelir. Birkaç günlük bekleme, aylarca sürecek bir soruna dönüşür.

Su basman (temel üstü) vizesi nedir?

Su basman vizesi — mevzuattaki adıyla temel üstü vizesi — temel betonu döküldükten ve subasman perdesi/kirişi tamamlandıktan sonra, duvarlar örülmeden önce alınır.

Bu vizenin amacı temelden farklıdır. Temel vizesi statik bir kontrolken, su basman vizesi büyük ölçüde imar kontrolüdür. Yapının araziye doğru yerleştirilip yerleştirilmediği burada tespit edilir.

Su basman vizesinde neye bakılır?

• Aplikasyon: Yapının parsel içindeki konumu ruhsat eki vaziyet planına uyuyor mu?
• Çekme mesafeleri: Komşu parsel ve yola olan mesafeler doğru mu? Bu, en sık ihlal edilen ve en pahalıya patlayan konudur.
• Oturum alanı (taban alanı): Bina dıştan dışa ölçüleri projeyle aynı mı? TAKS aşımı burada yakalanır.
• Su basman kotu: ± 0.00 kotu, ruhsat eki projede belirlenen kotta mı?
• Yalıtım: Temel ve perde yüzeylerinde su yalıtımının yapılmış olması. Bu aşamada en sık yapılan hatalar için su yalıtımında 6 kritik hata yazımıza bakın.
• Subasman perdesi donatısı ve beton kalitesi.

Su basman vizesi genellikle LİHKAB veya yetkili harita mühendisi tarafından ölçülür ve aplikasyon krokisi düzenlenir. Bu belge belediyeye sunulur. Aplikasyon ve plankote farkını merak ediyorsanız bu yazımıza bakabilirsiniz.

Su basman kaç cm olmalı?

Bu sorunun tek bir doğru cevabı yoktur; çünkü su basman kotu projede belirlenir ve araziye göre değişir. Ancak pratikte şu ölçüler geçerlidir:

• Doğal zeminden itibaren genellikle 50–100 cm arası uygulanır.
• Yola cepheli parsellerde tretuvar (kaldırım) kotu esas alınır; bina döşemesi kaldırımdan yüksekte kalmalıdır.
• Eğimli arazilerde tek bir değer olmaz; kademeli subasman yapılır.
• Su baskını riski olan bölgelerde ve dere yataklarına yakın parsellerde kot bilinçli olarak yükseltilir.

Neden yüksek tutulur? İsminden de anlaşılacağı gibi asıl amaç yağmur ve yüzey suyunun binaya girmesini engellemektir. Ayrıca zeminden gelen rutubetin duvarlara yürümesini keser ve kapı eşiği seviyesinin doğru oluşmasını sağlar.

Dikkat: Su basman kotunu keyfî yükseltmek, bina yüksekliğini artırdığı için imar ihlali doğurabilir. Yapı yüksekliği kot alınan noktadan ölçülür; subasmanı 50 cm fazla yaptığınızda en üst kat yönetmelik sınırını aşabilir. Bu yüzden kot, mimarın belirlediği değerde uygulanmalıdır.

Vize için gerekli evraklar

Vize başvurularında belediyeye sunulan tipik belgeler:

• Yapı denetim kuruluşunca düzenlenmiş seviye tespit tutanağı
• Yapı denetim ve fenni mesul mühendislerin imzalı raporu
• Beton ve demir deney raporları (laboratuvar sonuçları)
• Su basman vizesi için aplikasyon krokisi (LİHKAB/harita mühendisi onaylı)
• Yapı ruhsatı fotokopisi ve ruhsat eki projeler
• Fotoğraflı imalat tespit belgeleri
• Varsa hakediş ve iş programı belgeleri

Belgeler belediyeden belediyeye küçük farklılıklar gösterir; başvuru öncesi ilgili yapı kontrol biriminden liste almanız zaman kazandırır.

Vize ücreti ve harcı ne kadar?

Vize işleminin kendisi için genellikle ayrı bir harç alınmaz; maliyet üç kalemde toplanır:

• Yapı denetim hizmet bedeli: Ruhsat aşamasında sözleşmeye bağlanır ve seviyelere göre hakediş şeklinde ödenir. Vizeler bu hakedişlerin tetikleyicisidir.
• Harita mühendisi / LİHKAB ücreti: Su basman vizesinde aplikasyon ölçümü için ödenir. Parsel büyüklüğüne göre değişir.
• Laboratuvar deney bedelleri: Beton numunesi ve demir çekme deneyleri.

Belediyeye ödenen asıl harçlar ruhsat aşamasında yatırılır; hesap mantığını yapı ruhsatı harcı yazımızda bulabilirsiniz. Yapı denetiminin hangi yapılarda zorunlu olduğunu ise bu yazıda ele aldık.

Vize alınmazsa ne olur?

1. İş durdurulur. Yapı denetim kuruluşu tespit tutanağı düzenler ve belediyeye bildirir.
2. İmalat açılması istenebilir. Beton dökülmüşse donatı kontrolü için karot alınması veya imalatın kısmen kırılması gündeme gelir. Maliyeti ve süre kaybı ağırdır.
3. İdari para cezası uygulanır; ruhsata aykırılık varsa yıkım kararına kadar gidebilir.
4. İskân verilmez. En can yakıcı sonuç budur. Eksik vize, yıllar sonra yapı kullanma izni aşamasında karşınıza çıkar. İskânsız daire satılamaz, konut kredisine konu olamaz, abonelikler kalıcı hale gelmez.

Yapı denetim mühendisinin sorumluluğu da burada devreye girer: vize vermeden imalata devam edilmesine göz yuman denetim elemanı hakkında da yaptırım uygulanır.

Mal sahibi olarak neye dikkat etmeliyim?

Yapıyı müteahhide vermiş olsanız bile ruhsat ve iskân sizin adınıza düzenlenir. Bu yüzden vize takibi sizin işinizdir:

• Her vizenin tutanağının bir kopyasını isteyin. Sözlü “hallettik” beyanına güvenmeyin.
• Beton dökümünden bir gün önce sorun: “Temel vizesi tutanağı imzalandı mı?” Bu tek soru, ileride yaşayacağınız en büyük sorunu önler.
• Aplikasyon krokisini saklayın. Komşuyla mesafe uyuşmazlığında elinizdeki tek resmi belge budur.
• Deney raporlarını takip edin. Beton numunesi 28 günlük dayanım sonucu çıkmadan üst kata geçilmemelidir.
• Vize takvimini iş programına bağlatın. Müteahhit acele ederse vize atlanır; en sık kaza böyle olur.

Bağımsız bir mühendisle çalışmanın en somut faydası da budur: yapı denetimden ayrı olarak sizin adınıza saha kontrolü yapılması, tutanakların ve projelerin karşılaştırılması.

Temel betonundan önce yalıtım ve drenaj da kontrol edilmeli: temel perdesinde en sık yapılan hatalar için temel su yalıtımında 6 kritik hata yazımıza bakın. Bina subasman seviyesine geldiğinde ise belge ve kontrol adımları temel üstü (subasman) vizesi yazımızda.

Sık sorulan sorular

Temel vizesi ne kadar sürede alınır?

Donatı hazır olduğunda başvuru yapılır, yapı denetim mühendisi genellikle 1–3 gün içinde sahaya gelir. Eksik varsa giderilene kadar beton dökülemez. Bu yüzden beton randevusunu vize onayından sonra almak gerekir.

Temel vizesi ile su basman vizesi aynı şey mi?

Hayır. Temel vizesi beton dökülmeden önce donatıyı denetler ve statik ağırlıklıdır. Su basman (temel üstü) vizesi ise temel betonu bittikten sonra binanın araziye oturumunu, kotunu ve çekme mesafelerini denetler; imar ağırlıklıdır.

Toprak vizesi ile temel vizesi farkı nedir?

Toprak vizesi kazı tamamlandığında zemini ve kazı kotunu kontrol eder. Temel vizesi ise grobeton üzerine donatı bağlandıktan sonra yapılır. İkisi arka arkaya gelen iki ayrı aşamadır.

Vize alınmadan beton döküldü, ne yapmalıyım?

Derhal imalatı durdurun ve yapı denetim kuruluşuyla temasa geçin. Çoğu durumda karot alınarak beton dayanımı, röntgen (donatı tespit cihazı) ile de donatı düzeni belgelenmeye çalışılır. Bu belgelendirme kabul görmezse imalatın kırılması istenebilir.

Kaçak yapıda vize alınabilir mi?

Hayır. Vize sistemi ruhsata bağlıdır; ruhsatsız yapıda vize süreci işlemez. Bu yapılar için önce ruhsatlandırma yolu araştırılmalıdır.

Su basman kotunu sonradan değiştirebilir miyim?

Kot değişikliği ruhsat eki projeye aykırılık oluşturur ve tadilat projesi gerektirir. Uygulamaya geçmeden önce mimarınıza ve belediyeye danışın; aksi halde su basman vizesi verilmez.

Ruhsat aldım ama inşaata başlamadım, süresi doluyor mu?

Yapı ruhsatı alındıktan sonra belirli bir süre içinde inşaata başlanması ve ruhsat süresi içinde bitirilmesi gerekir. Başlangıç, genellikle temel vizesinin alınmasıyla belgelenir. Süre dolarsa ruhsat yenileme işlemi yapılır.

Denizli ve Acıpayam’da saha kontrolü ve mühendislik desteği

Özkaya Mühendislik olarak; temel donatısının projeye uygunluğunun beton öncesi kontrolü, aplikasyon ve su basman kotu doğrulaması, vize dosyalarının hazırlanması ve yapı denetim süreçlerinin mal sahibi adına takibi konularında hizmet veriyoruz.

Beton dökmeden önceki bir saatlik kontrol, sonradan alınacak karot ve kırım maliyetinin yanında hiçbir şeydir.

WhatsApp’tan hemen yazın: +90 507 568 08 85

Not: Vize adları, istenen belgeler ve uygulama detayları belediyeden belediyeye farklılık gösterebilir. İşe başlamadan önce ilgili belediyenin yapı kontrol biriminden ve yapı denetim kuruluşunuzdan güncel bilgi alınız.

Bu yazıyı hazırlayan

Ali Osman Özkaya

İnşaat Mühendisi · Özkaya Mühendislik Kurucusu

Denizli ve Acıpayam’da mimari proje, betonarme ve çelik statik proje, yapı ruhsatı süreçleri ve deprem performans analizi alanlarında hizmet veriyor. Projelerini TBDY 2018, TS 500 ve ÇYTHYE 2016 esaslarına göre hazırlıyor. Bu yazı, saha ve proje deneyimine dayanarak hazırlanmıştır.

Profili görüntüle →  ·  WhatsApp’tan sorun →

Vize Aşamalarında Kontrol Edilenler

Sahada bu kontrolleri sizin adınıza yapmamız için şantiye şefliği ve yapı kontrol ve teknik danışmanlık hizmetlerimize bakabilirsiniz.

Özkaya Mühendislik olarak Acıpayam, Serinhisar, Tavas, Kale, Bozkurt, Çameli, Beyağaç, Merkezefendi, Pamukkale, Honaz, Sarayköy, Buldan, Babadağ, Çivril, Çal, Baklan, Bekilli, Güney ve Çardak dahil Denizli genelinde hizmet veriyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Temel vizesi nedir?

Temel donatısı bağlandıktan sonra, beton dökümünden önce yapının projeye ve ruhsata uygunluğunun idare veya yapı denetim tarafından yerinde tespit edilmesidir. Onay alınmadan beton dökülemez.

Su basman vizesi ne zaman alınır?

Bodrum veya zemin kat döşemesi seviyesi tamamlandığında alınır. Yapının kotu, oturumu ve çekme mesafeleri bu aşamada teyit edilir.

Vize alınmadan beton dökülürse ne olur?

Ruhsata aykırılık oluşur. İmalat geriye dönük vizelenemez; yapı mühürlenebilir, seviye tespit tutanakları eksik kalır ve iskan aşamasında dosya tıkanır.

Vizeyi kim verir?

Yapı denetime tabi yapılarda yapı denetim kuruluşu seviye tespitini yapar; belediye de kendi kontrolünü gerçekleştirir. Yapı denetim zorunlu olmayan hâllerde fenni mesul (TUS) sorumluluğu üstlenir.

Vize için ne hazır olmalı?

Donatı projeye uygun bağlanmış, pas payları takılmış, kalıp sağlam kurulmuş ve aplikasyon-kot kontrolü yapılmış olmalıdır. Onaylı projeler sahada bulunmalıdır.

Vizede en sık hangi hatalar çıkar?

Pas payı eksikliği, etriye sıklaştırmasının yapılmaması, bindirme boylarının kısa olması, filiz boylarının yetersizliği, kalıbın şakülünde olmaması ve kot hatası en sık karşılaşılan tespitlerdir.