Binam depreme dayanıklı mı? Adres veya bina yaşı tek başına cevap vermez. Önce amacınızı seçin: ön tarama, teknik performans değerlendirmesi ya da 6306 kapsamında resmî riskli yapı tespiti.
Aşağıdaki akış; kiminle çalışacağınızı, hangi belgeleri hazırlayacağınızı, sahada ne yapılacağını ve teslimde hangi raporu istemeniz gerektiğini gösterir.
Performans için yetkin inşaat mühendisi/mühendislik ofisi; resmî riskli yapı tespiti için Bakanlıkça lisanslı kuruluş.
Mimari ve statik proje, ruhsat/iskan, zemin etüdü, önceki tadilat ve hasar kayıtları. Eksikse röleve kapsamını yazılı netleştirin.
Yerinde ölçüm, malzeme ve donatı tespiti, zemin verisi, hesap modeli ve seçilen mevzuata göre değerlendirme.
Kapsam, veri, kabuller, analiz sonuçları, sınırlamalar, mühendis imzası ve gerekiyorsa güçlendirme seçeneklerini içeren rapor.
Deprem performans analizi hizmetini inceleyin →
Gözle anlaşılır mı? Kısmen — ama yeterli değil
Deneyimli bir gözün fark edebileceği bazı uyarı işaretleri vardır. Bunlar tek başına “bina çürük” demek için yeterli olmasa da, ciddi bir inceleme gerektiğinin sinyalidir:
- Kolon ve kirişlerde çapraz (X biçimli) çatlaklar — en tehlikeli çatlak türüdür
- Kolonlarda ezilme, dökülme, içindeki demirin görünmesi
- Zemin katta geniş açıklıklar ve az sayıda kolon (dükkân/otopark katı — “yumuşak kat” riski)
- Binada belirgin eğiklik, oturma veya döşemelerde sarkma
- Kimyasal etkiyle dökülen beton, paslanmış açıkta demir
- Sonradan kaldırılmış kolon/duvar (dükkân açmak için yapılan tadilatlar)
Ancak binanın gerçek güvenliği; beton kalitesi, demir donatının miktarı ve düzeni, zemin özellikleri ve taşıyıcı sistemin bütünlüğü gibi gözle görülemeyen unsurlara bağlıdır. Bu yüzden gözlem bir başlangıçtır, sonuç değil.
Taşıyıcı sistem ayrıntısı neden ayrı incelenir?
Yumuşak kat, kısa kolon, burulma ve donatı düzeni gibi ayrıntılar tek bir fotoğrafla yorumlanamaz. Bu rehber yöntem seçimine odaklanır; kolon boyutu, yerleşimi ve saha işaretleri için binanın kolonları yeterli mi? yazısına bakın. Karotun neyi gösterip neyi göstermediğini de karot testi rehberinde açıklıyoruz.
“Hangi kat daha güvenli?” — yaygın efsane ve gerçek
İnternette sık dolaşan “üst kat mı alt kat mı daha güvenli” tartışması mühendislik açısından yanıltıcıdır. Deprem güvenliği kat numarasına değil, binanın taşıyıcı sistem düzenine bağlıdır: yukarıda anlatılan yumuşak kat riski zemin katı değil, aslında binanın tamamını tehlikeye atar; üst katlarda sarsıntı genlik olarak daha fazla hissedilse de, göçme riski açısından belirleyici olan yine taşıyıcı sistemin bütünlüğüdür. Kısacası “şu kat daha güvenli” diye genel geçer bir kural yoktur — her bina kendi taşıyıcı sistem düzeninde değerlendirilir.
Hangi bina testi neyi gösterir?
| Yöntem | Amaç ve kim yapar? | Dayanak/veri | Çıktı ve etkisi |
|---|---|---|---|
| Hızlı tarama / ön inceleme | Önceliklendirme; belediye programı veya uzman ekip | Sınırlı saha verisi ve gözlem | Ön bilgi verir; tek başına “güvenli/riskli” kararı veya resmî 6306 tespiti değildir. |
| Deprem performans analizi | Mevcut binanın belirlenen deprem etkisi altındaki performansını değerlendirmek; yetkin inşaat mühendisi/mühendislik ofisi | TBDY 2018 Bölüm 15 kapsamında proje/röleve, malzeme, donatı, zemin ve hesap modeli | Teknik rapor ve gerekiyorsa güçlendirme seçenekleri. Tek başına 6306 kapsamında resmî “riskli yapı” kaydı oluşturmaz. |
| 6306 kapsamında riskli yapı tespiti | Kanundaki resmî dönüşüm sürecine esas tespit; Bakanlıkça lisanslı kuruluş | 6306 sayılı Kanun ve uygulama mevzuatındaki yöntem, belge ve bildirim süreci | İncelenip kesinleşen tespit tapuya bildirilir ve yasal süreç ilerler. Maliklerin tebligat sonrası itiraz hakkı ve süreleri vardır. |
Deprem performans analizi nasıl yapılır?
Ciddi bir performans analizi masabaşında değil, sahada başlar. Süreç genel olarak şöyle işler: Performans analizi ile resmi riskli yapı tespiti farklı sonuçlar doğurur; 6306 sayılı Kanun kapsamında tespitin nasıl yapıldığını, itiraz sürelerini ve kesinleşme sonrası süreci 6306 sayılı Kanun ve riskli bina tespiti yazımızda anlattık.
- Röleve ve taşıyıcı sistem tespiti: kolon, kiriş, perde ve döşemelerin yerinde ölçülmesi
- Beton dayanımı (karot): taşıyıcı elemanlardan numune alınarak beton sınıfının belirlenmesi
- Donatı tespiti: demirin yeri, çapı ve miktarının cihazla ve gerektiğinde sıyırma ile belirlenmesi
- Zemin incelemesi: binanın oturduğu zeminin özelliklerinin değerlendirilmesi
- Bilgisayar modeli: toplanan verilerin SAP2000/ETABS gibi yazılımlarla modele aktarılması
- Performans değerlendirmesi: TBDY 2018’e göre binanın hedef performans seviyesini sağlayıp sağlamadığının hesaplanması
- Rapor ve çözüm: mevcut durum, riskler ve gerekiyorsa güçlendirme alternatiflerinin sunulması
Anonimleştirilmiş örnek rapor sayfası
TEMSİLİ ÖRNEK — müşteri kaydı veya resmî riskli yapı raporu değildir
| Bina kodu | B-01 (adres kişisel veri nedeniyle kapalı) |
| Belge envanteri | Mimari/statik proje: var · zemin raporu: kontrol edildi · tadilat kaydı: beyan edildi |
| Saha verisi | Röleve, fotoğraf kodları, numune ve donatı ölçüm çizelgesi |
| Analiz | Yönetmelik/performans hedefi, model kabulleri, eleman sonuçları ve belirsizlikler |
| Sonuç sayfası | Kapsam sınırı, değerlendirme, önerilen sonraki adım, tarih ve mühendis imzası |
Sahadaki iş akışı örneği
- Malik/proje yöneticisi amaç ve bina belgelerini iletir.
- Mühendis yerinde ön keşif yapar; erişim, numune ve röleve planını yazar.
- Saha ölçümleri kodlanır; laboratuvar sonuçları ve zemin verisi dosyaya eklenir.
- Hesap modeli kurulur, sonuçlar çapraz kontrol edilir ve sınırlamalar raporda belirtilir.
- Rapor teslim toplantısında sonuç, güçlendirme/ileri inceleme seçenekleri ve resmî süreçten farkı anlatılır.
Teklif isterken bu beş adımın hangilerinin fiyata dahil olduğunu sorun. Deprem performans analizi hizmet sayfasından proje görüşmesi talep edebilirsiniz.
Kritik nokta: Tek başına karot testi “deprem testi” değildir. Karot yalnızca beton dayanımı hakkında veri verir. Bina güvenliği; donatı düzeni, zemin, kolon-kiriş birleşimleri, perde durumu ve yapısal düzensizliklerin birlikte değerlendirilmesiyle anlaşılır. “Test yaptırdım, sağlam çıktı” ifadesi, ancak hangi testin yapıldığı biliniyorsa bir anlam taşır.
Kimin yapması gerekir?
Deprem performans analizinde mevcut bina değerlendirmesi konusunda yetkin bir inşaat mühendisi veya mühendislik ofisi seçin; teklifin kapsamını, kullanılacak yönetmelik bölümünü, laboratuvarı ve imzalı rapor teslimini yazılılaştırın. 6306 kapsamındaki resmî riskli yapı tespiti ise yalnızca Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlarca yapılır. Kuruluşun güncel yetkisini resmî listeden doğrulayın.
Bina riskli çıkarsa ne olur? Güçlendirme mümkün mü?
Teknik performans analizinde yetersizlik görülmesi, otomatik olarak 6306 kapsamında riskli yapı kararı verildiği anlamına gelmez; mühendislik ve mevzuat koşulları uygunsa güçlendirme seçeneği değerlendirilebilir. Resmî riskli yapı tespiti yapılmışsa tebligat, itiraz, tahliye/yıkım ve olası güçlendirme adımları 6306 sürecindeki süre ve izinlere tabidir. Güçlendirme ile yeniden yapım karşılaştırmasını teknik rapor, ruhsat imkânı ve maliyet üzerinden yapın; güçlendirme rehberine bakın.
Kaç yılından önceki binalar riskli sayılır?
Bu, en sık sorulan ama tek cümleyle doğru cevaplanamayacak sorulardan biri. Türkiye’de deprem yönetmeliği yıllar içinde defalarca güncellendi — 1999 depremlerinin ardından 2007’de, ardından 2018’de (TBDY 2018) önemli revizyonlar yapıldı. Genel eğilim olarak 1999 öncesi inşa edilmiş ve o tarihten sonra herhangi bir güçlendirme/inceleme görmemiş binalar daha dikkatli değerlendirilmelidir. Ancak bu bir kesinlik değil, bir önceliklendirme ölçüsüdür:
- 2018 sonrası ruhsat alan binalar güncel yönetmeliğe göre projelendirilir, ama uygulama kalitesi (beton kalitesi, denetim) yine de belirleyicidir — yeni bina otomatik olarak güvenli demek değildir.
- Eski bir bina, yıllar içinde doğru güçlendirme görmüşse yeni bir binadan daha güvenli olabilir.
- Yaşa bakılmaksızın, zemin katı sonradan değiştirilmiş (kolon kesilmiş, duvar kaldırılmış) her bina ayrıca risk taşır.
Kısacası: bina yaşı bir ipucu, kesin bir hüküm değildir. Net cevap yalnızca yerinde inceleme ve mühendislik hesabıyla elde edilir.
Denizli ve çevresinde neden özellikle önemli?
Denizli, Türkiye’nin aktif deprem kuşaklarından biri üzerindedir. Bölgedeki yapı stokunun bir kısmı güncel deprem yönetmeliği (TBDY 2018) yürürlüğe girmeden önce inşa edilmiştir. Bu, “eski bina mutlaka çürüktür” anlamına gelmez — ama durumunun mühendislik hesabıyla teyit edilmesi gereğini doğurur. Özellikle zemin katı dükkân/otopark olan, sonradan tadilat görmüş veya görünür hasarı olan yapılar öncelikli olarak değerlendirilmelidir.
Acıpayam, 2019’da bunu bizzat yaşadı
Bu konu bizim için akademik bir tartışma değil. 20 Mart 2019’da Acıpayam’da meydana gelen Mw 5.5 büyüklüğündeki deprem, bölgedeki Burdur-Fethiye Makaslama Zonu’nun aktif olduğunu ve ilçemizin gerçek bir deprem riski taşıdığını sahada gösterdi. Deprem sonrası yapılan bilimsel incelemeler, bölgedeki fay hareketliliğinin sanıldığından daha karmaşık olduğunu ortaya koydu. Acıpayam ve Denizli’de yaşayan biri olarak bu tür raporları uzak bir ihtimal değil, komşumuzun başına gelmiş somut bir uyarı olarak görüyoruz.
Resmî kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Riskli yapı SSS
- Bakanlık — Riskli yapı süreci ve itiraz
- AFAD — Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)
Kaynaklar 15 Eylül 2026’da kontrol edildi. 6306 kapsamındaki güncel süre ve yetki bilgilerini işlem tarihinde Bakanlık birimlerinden teyit edin.
Binanızın Durumunu Öğrenmek İster misiniz?
Önce ücretsiz ve hızlı bir fikir edinmek isterseniz, Deprem Bölgesi / Zemin Bilgi Aracımızla adresinizin deprem tehlike derecesini ve zemin sınıfını birkaç saniyede öğrenebilirsiniz. Bu araç bölgesel bir ön bilgi verir; binanızın kendi taşıyıcı sisteminin gerçek durumunu öğrenmek için aşağıdaki mühendislik hizmetlerimize ihtiyacınız olacaktır.
Özkaya Mühendislik olarak, inşaat mühendisliği kadromuzla deprem performans analizi ve yapı güçlendirme projelendirmesi hizmeti veriyoruz. Binanızın gerçek durumunu; röleve, beton ve donatı tespiti, zemin değerlendirmesi ve TBDY 2018 esaslı performans hesabıyla ortaya koyar, size en doğru ve ekonomik yolu gösteririz.
Ücretsiz ön görüşme: Binanız hakkında ilk değerlendirme için WhatsApp’tan yazın ya da 0507 568 08 85’i arayın. Endişenizi tahmine değil, mühendislik hesabına dayandıralım.
Rapor “güçlendirme gerekiyor” derse, bir sonraki doğal soru maliyettir. Bina Güçlendirme Maliyeti 2026 yazımızda yönteme göre m² fiyatlarını, devlet kredi desteğini ve güçlendirmenin mi yoksa yıkıp yeniden yapmanın mı daha ekonomik olduğunu dürüstçe karşılaştırdık.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her bina kendi koşullarında değerlendirilmelidir. Kesin sonuç, yalnızca yapıya özel yerinde inceleme ve mühendislik analiziyle elde edilir. Son güncelleme: 15 Eylül 2026.
Değerlendirmede alınan karotların raporunu nasıl okuyacağınızı karot raporu örneği bölümünde anlattık. Riskli yapı sürecine girecekseniz Denizli’deki başvuru adımları için Denizli kentsel dönüşüm başvuru rehberine bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Binamın depreme dayanıklı olup olmadığını nasıl anlarım?
Gözle yalnızca uyarı işaretlerini (çatlak, eğiklik, zemin katta az kolon vb.) fark edebilirsiniz; bunlar bir başlangıçtır ama kesin sonuç vermez. Yapıya ilişkin güvenilir değerlendirme; amaca uygun yöntem, yerinde veri ve mühendislik hesabıyla yapılır. Resmî riskli yapı tespiti için Bakanlıkça lisanslı kuruluş gerekir; teknik performans analizi ayrı bir hizmettir.
Riskli yapı tespiti ile deprem performans analizi arasındaki fark nedir?
Riskli yapı tespiti 6306 kapsamındaki resmî sürece esas olur; incelenip kesinleşen sonuç tapuya bildirilir ve maliklerin tebligat sonrası itiraz hakları vardır. Deprem performans analizi ise teknik kapsamlı bir mühendislik raporudur ve tek başına 6306 kapsamında riskli yapı kaydı oluşturmaz.
Deprem performans analizi ücretsiz mi?
Hayır. e-Devlet/AFAD deprem tehlike haritası ve bizim Deprem Bölgesi/Zemin Bilgi Aracımız gibi araçlar ücretsiz bölgesel ön bilgi verir, ancak binanızın kendi taşıyıcı sisteminin incelenmesi (riskli yapı tespiti veya performans analizi) ücretli bir mühendislik hizmetidir ve binaya göre fiyatlandırılır.
Kaç yılından önceki binalar riskli sayılır?
Kesin bir tarih yoktur; 1999 öncesi ve sonrasında güçlendirme görmemiş binalar genel olarak öncelikli değerlendirilir, ama yeni binalar da uygulama kalitesine göre risk taşıyabilir. Bina yaşı bir ipucudur, kesin hüküm değildir.
Bina riskli çıkarsa yıkılmak zorunda mı?
Teknik analizde yetersizlik ile 6306 kapsamındaki resmî riskli yapı tespiti aynı hukuki sonucu doğurmaz. Güçlendirme seçeneği teknik olarak mümkünse proje ve izinlerle değerlendirilebilir; resmî tespit yapılmışsa 6306 kapsamındaki tebligat, itiraz ve uygulama süreleri ayrıca izlenir.
Hangi kat depremde daha güvenli?
Kat numarasına göre genel geçer bir kural yoktur; deprem güvenliği binanın taşıyıcı sistem düzenine bağlıdır. Zemin katın yumuşak kat (az kolon, geniş açıklık) olması bütün binayı riske atar; belirleyici olan kat değil, taşıyıcı sistemin bütünlüğüdür.
Bu yazıyı hazırlayan
Ali Osman Özkaya
İnşaat Mühendisi · Özkaya Mühendislik Kurucusu
Denizli ve Acıpayam’da mimari proje, betonarme ve çelik statik proje, yapı ruhsatı süreçleri ve deprem performans analizi alanlarında hizmet veriyor. Projelerini TBDY 2018, TS 500 ve ÇYTHYE 2016 esaslarına göre hazırlıyor. Bu yazı, saha ve proje deneyimine dayanarak hazırlanmıştır.
No responses yet