Temel Üstü (Subasman) Vizesi: Farkı, Belgeler ve Kontrol Aşamaları (2026)

Şantiyede en çok karışan iki terim bunlar. Bir belediyede “temel üstü vizesi” denen işlem, bir başkasında “subasman vizesi”, bir başkasında “su basman vizesi” veya doğrudan “temel üstü ruhsatı” olarak geçiyor. Mal sahibi de haklı olarak “ben iki ayrı vize mi alacağım?” diye soruyor.

Bu yazı tam olarak o soruyu çözüyor: hangi terim neyi anlatıyor, hangileri aynı şey, hangi sırayla ve ne zaman alınır. Vize aşamalarının tamamını (toprak vizesinden ısı yalıtım vizesine kadar) adım adım anlattığımız temel vizesi ve su basman vizesi rehberimiz ayrı bir yazıda duruyor; burada odak, terimlerin farkı ve zamanlaması.

Tek bakışta: hangi vize ne zaman?

Tablodaki üçüncü satır, bu yazının konusu. Temel üstü vizesi = subasman vizesi. İkisi de aynı seviyeyi, aynı kontrolü, aynı tutanağı anlatıyor.

Temel üstü vizesi nedir?

Temel üstü vizesi, yapının temeli tamamlandıktan ve subasman seviyesine kadar olan imalat bittikten sonra, inşaatın ruhsat eki projelere uygun gittiğinin idarece yerinde tespit edilmesi işlemidir. “Temel üstü” ifadesi buradan geliyor: kontrol, temelin üstündeki ilk seviyede yapılır.

Bu vizenin kritik yanı şu: bina bu seviyeye kadar geldiğinde oturum yeri, kotu ve komşu/yol mesafeleri artık sahada okunabilir hâle gelmiştir. Yani binanın parsele doğru yerleştirilip yerleştirilmediği ilk kez bu aşamada net olarak ölçülebilir. Bir hata varsa, karkas yükselmeden düzeltilebileceği son andır.

Bazı idarelerde bu işlemin çıktısına “temel üstü ruhsatı” deniyor. Yeni bir ruhsat düzenlendiği anlamına gelmez; mevcut yapı ruhsatınıza işlenen bir uygunluk onayıdır.

Subasman vizesi nedir?

Subasman, temelin üst kotu ile zemin kat döşemesi arasında kalan bölümdür. Temel bittikten sonra perde ve kolonlar zemin kat döşeme seviyesine kadar yükseltilir, iç kısım dolgu ile doldurulup sıkıştırılır, hasır donatı serilir ve döşeme betonu dökülür. İşte bu imalat tamamlandığında alınan onaya subasman vizesi denir.

Kelimenin yazımı da karışıklık kaynağı: mevzuatta ve birçok belediyede su basman ayrı yazılırken, sahada ve arama motorlarında subasman bitişik kullanılıyor. İkisi de aynı şeydir; “sub basman” gibi yazımlar ise yanlıştır.

Temel vizesi ile temel üstü vizesi arasındaki fark

Asıl ayrım burada. İki vize farklı zamanlarda ve farklı şeyler için alınır:

• Temel vizesi, beton dökülmeden önce alınır. Bakılan şey esas olarak demir ve kalıptır: donatı çapları, aralıklar, bindirme boyları, pas payı, kalıp ölçüleri ve temelin aplikasyona uygun konumu. Bu aşamada beton döküldükten sonra kontrol imkânı biter — nitekim donatı detaylarındaki hatalar en çok bu vizede yakalanır.
• Temel üstü (subasman) vizesi, beton döküldükten ve subasman seviyesi tamamlandıktan sonra alınır. Bakılan şey esas olarak geometri ve konumdur: binanın oturumu, kotu, çekme mesafeleri, taban alanı.

Kabaca: temel vizesi “doğru mu yapıyorsun?”, temel üstü vizesi “doğru yere mi yaptın?” sorusunun cevabıdır.

Neden bu kadar çok isim var?

Üç sebebi var:

1. Mevzuat tek bir isim dayatmıyor. İdareler kendi iş akışlarında farklı adlandırma kullanıyor; aynı ilin iki ilçesinde bile başlık farklı olabiliyor.
2. Bazı idareler aşamaları birleştiriyor. Küçük yapılarda temel ve subasman kontrolü tek saha ziyaretinde yapılıp tek tutanağa bağlanabiliyor. Bu da “temel vizesi ile subasman vizesi aynı şey mi?” sorusunu doğuruyor — hayır, aynı değiller; sadece bazı yerlerde birlikte yapılıyorlar.
3. Harita mühendisliği tarafında ayrı bir dil var. Harita mühendisi bu aşamalarda “temel vize ölçümü” ve “subasman ölçümü” yapar; yapının yatay ve düşey konumunun aplikasyon projesine uygunluğunu ölçerek belgeler.

Ne zaman alınır? Adım adım sıralama

1. Yapı ruhsatı alınır, yapı denetim ve şantiye şefi sözleşmeleri yapılır.
2. Aplikasyon yapılır, hafriyat başlar. Hafriyat bitiminde toprak vizesi.
3. Grobeton, temel kalıbı ve donatı montajı tamamlanır → temel vizesi → onay çıkınca temel betonu dökülür.
4. Subasman perdeleri ve kolonlar zemin kat döşeme seviyesine yükseltilir, dolgu ve döşeme betonu yapılır.
5. Bu seviye tamamlanınca idareye yazılı başvuru → temel üstü (subasman) vizesi.
6. Onay çıkmadan üst katlara geçilmez. Onaydan sonra karkas yükselir; her kat beton dökümünde numune alınır ve tutanak tutulur.
7. Kaba inşaat bitince, sıva öncesi ısı yalıtım ve kaba inşaat vizesi alınır. Bu vizeden önce temel ve temel üstü vizelerinin yapılmış olması zorunludur.
8. İmalat bitince iskân (yapı kullanma izin belgesi) süreci başlar.

Subasman Vizesi Kontrol Aşamaları: Kim, Neyi Kontrol Eder?

Sahada en çok zaman kaybettiren adım 2’dir: kot veya çekme mesafesinde fark çıkarsa diğer adımlar bekler. Ölçümü döşeme betonundan hemen sonra yaptırmak, başvuruyu birkaç gün öne çeker.

Temel üstü (subasman) vizesinde neye bakılır?

• Aplikasyon ve oturum: Bina, mimari projedeki yerine ve ölçülerine uygun mu oturmuş?
• Çekme mesafeleri: Yol, komşu parsel ve arka bahçe mesafeleri imar durumuna uygun mu?
• Taban alanı (TAKS): Sahadaki oturum, onaylı projedeki taban alanını aşıyor mu?
• Subasman kotu: Zemin kat döşeme seviyesi, verilen kota ve projeye uygun mu?
• Kalıp ve demir tutanakları: Temel, bodrum ve subasman imalatlarına ait yapı denetim tutanakları tam mı?
• Beton numuneleri: Dökülen betonlardan usulüne uygun numune alınmış ve laboratuvara gönderilmiş mi? Sonuç düşük çıkarsa gündeme karot testi gelir.
• Saha emniyeti: Çevre bariyeri, güvenlik önlemleri ve ruhsat levhası yerinde mi?

Uygun olmayan imalat düzeltilmeden inşaatın devamına izin verilmez. Bu, mevzuatın en net hükümlerinden biridir.

Gerekli belgeler

İdareden idareye küçük farklar olsa da istenen çekirdek belgeler ortaktır:

• Yapı sahibi veya müteahhit dilekçesi (yapının subasman seviyesine geldiğini beyan eden)
• Yapı ruhsatı fotokopisi
• Harita mühendisi tarafından hazırlanan yapı aplikasyon projesi / temel üstü kot ve ölçüm raporu
• Temel, bodrum ve subasman kalıp ve demir tutanakları
• Beton döküm ve numune alma tutanakları, laboratuvar sonuçları
• Yapı denetim kuruluşunun seviye tespit tutanağı ve raporu
• Yapı denetime tabi olmayan yapılarda fenni mesul (TUS) tutanakları

Kim başvurur, vizeyi kim verir?

Başvuruyu yapı sahibi veya müteahhit yapar; dosyayı pratikte şantiye şefi ile yapı denetim kuruluşu hazırlar. Vizeyi ruhsatı veren idare — belediye sınırları içinde belediyenin yapı kontrol birimi, dışında valilik — verir.

Yapı denetim kuruluşunun ilk hakediş dilimi de genellikle bu seviyede düzenlenir. Ruhsat aşamasındaki toplam kalemleri görmek isterseniz ruhsat toplam maliyet hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Temel üstü vizesi alınmazsa ne olur?

Üç ayrı risk aynı anda doğar:

1. Mühürleme. Vize alınmadan üst katlara devam edilirse, ruhsat ve eklerine aykırılık tespiti yapılır; İmar Kanunu’nun 32. maddesi kapsamında yapı tatil tutanağı düzenlenip inşaat mühürlenir. Aykırılık süresi içinde giderilmezse 42. madde uyarınca idari para cezası uygulanır.
2. Ruhsat süresinin işlemesi. İmar Kanunu md. 29’a göre ruhsat tarihinden itibaren 2 yıl içinde yapıya başlanmalı, başlama süresiyle birlikte toplam 5 yılda bitirilmelidir. Uygulamada birçok idare “yapıya başlanmış sayılma”yı temel üstü seviyesinin tamamlanmış ve vizesinin yapılmış olmasına bağlar. Yani vizeyi geciktirmek, ruhsatın hükümsüz kalmasına kadar gidebilir. Süreler ve yenileme için yapı ruhsatı süresi yazımıza bakın.
3. İskânın kilitlenmesi. Ara vizeleri eksik bir dosya, iskân aşamasında geri döner. Ara vizelerin sonradan tamamlanması çoğu zaman mümkün olmaz; röleve, tespit ve bazen yıkım gündeme gelir.

Sahada en sık görülen 5 hata

1. Vize onayı beklenmeden beton dökmek. En pahalı hata. Kontrol edilemeyen imalat, sonradan karot ve tespit maliyeti olarak geri gelir.
2. Subasman kotunu sahada yükseltmek. Genellikle “su basmasın” veya “manzara” gerekçesiyle yapılır; vizede takılır, bina yüksekliği ve kat adedi hesabını bozar.
3. Çekme mesafesini birkaç santim kaydırmak. Kalıpta fark edilmeyen kayma, subasman ölçümünde net çıkar.
4. Tutanakları sonradan toplamaya çalışmak. Kalıp-demir tutanakları imalat anında imzalanmalıdır; geriye dönük düzenleme kabul görmez.
5. Başvuruyu geç yapmak. İdarenin saha programı yoğunsa kontrol birkaç gün sürebilir; şantiye bu süreyi baştan planlamalıdır.

Denizli ve Acıpayam’da saha desteği

Özkaya Mühendislik olarak Acıpayam merkezli çalışıyor, Denizli genelinde statik proje, ruhsat dosyası ve saha kontrolü hizmeti veriyoruz. Vize aşamalarında en çok şu üç konuda destek isteniyor: temel donatısının projeye uygunluğunun beton öncesi kontrolü, subasman kotu ve oturum ölçümünün teyidi, eksik tutanak ve dosya tamamlama.

Projeniz vize aşamasındaysa veya bir vizede takıldıysanız, bize ulaşabilirsiniz.

Temel üstü vizesinde donatı kontrolü yapılır; etriye, çiroz ve donatı terimleri için bu rehbere bakın.

Sıkça sorulan sorular

Temel üstü vizesi ile subasman vizesi aynı şey mi?

Evet. İdarelerin büyük çoğunluğunda ikisi aynı aşamayı, yani yapının subasman (zemin kat döşemesi) seviyesine gelmesiyle yapılan kontrolü anlatır. Farklı olan, daha erken alınan temel vizesidir.

Subasman vizesi ne zaman alınır?

Subasman perdeleri ve zemin kat döşemesi tamamlandığında, üst katlara geçilmeden önce. Onay çıkmadan karkasa devam edilemez.

Temel vizesi ile subasman vizesi arasında ne kadar süre olur?

İmalata bağlıdır. Küçük bir konut yapısında temel betonundan subasman seviyesine ulaşmak genellikle birkaç haftadır; bodrum katlı yapılarda bu süre uzar.

Subasman vizesi alınmadan üst kata çıkılır mı?

Hayır. Vize alınmadan üst katlara devam edilmesi ruhsata aykırılık sayılır; yapı mühürlenebilir ve idari para cezası uygulanabilir.

Temel üstü vizesi ücreti ne kadar?

Vizenin kendisi için ayrı bir bedel alınmaz; maliyet, harita mühendisi ölçüm ücreti ve yapı denetim hakediş dilimi üzerinden oluşur. İdarelerin bir kısmı sembolik bir kontrol/harç kalemi işletir; tutar belediyeden belediyeye değişir.

Villa veya tek katlı evde de subasman vizesi gerekir mi?

Ruhsata tabi her yapıda gerekir. Yapı denetime tabi olmayan yapılarda tutanakları fenni mesul düzenler, ancak idarenin seviye kontrolü yine yapılır.

Vize alınmadan beton döküldü, ne yapmalıyım?

Hemen imalatı durdurup yapı denetim kuruluşu ve fenni mesulle temasa geçin. Tespit, karot ve gerekirse röleve ile durumu belgelemek gerekir; kendiliğinden devam etmek riski büyütür.